Samen aan de Omgevingstafel
platform voor wederzijds begrip en oplossingsgerichte samenwerking
De Omgevingswet introduceerde een nieuwe overlegvorm, de Omgevingstafel. Advisering over initiatieven die raken aan de ruimtelijke ordening komt daar structureel samen, in een digitaal overleg. Efficiënt, transparant en gezamenlijk, maar nog lang niet alle gemeenten doen mee. Verschillende samenwerkingspartners namen het voortouw en delen hun bevindingen.
Patricia Oerlemans is accountmanager voor de OMWB bij de gemeente Oosterhout
“We merken dat het na een jaar nog steeds wennen is. De gemeente Oosterhout was er op tijd bij en oefende al met de Omgevingstafel voordat de Omgevingswet van kracht was. We zagen toen al dat deze nieuwe vorm geen meerwaarde heeft voor kleine vergunningaanvragen of bescheiden plannen die slechts één woning kennen. Dit is pas echt handig als je grotere plannen krijgt die meerdere ketenpartners aangaan. We (gemeente Drimmelen, Geertruidenberg en Oosterhout, red.) komen nu twaalf keer per jaar iedere laatste donderdag van de maand samen om initiatieven te bespreken. Daarbij rouleren de taken van secretaris en voorzitter bij iedere sessie. Zijn er geen initiatieven ingediend, dan gaat het uiteraard ook niet door. Zijn die er wel, dan kunnen gemeenten en partners via een uniform agendaformat in een oogopslag zien of hun aanwezigheid vereist is.
Met een gemeentelijk vooroverleg, net zoiets als de intaketafel (kader), toetsen we voorafgaand tijdig of een aanvraag of initiatief daadwerkelijk haalbaar is. Is dat het geval dan koppelen we er een projectleider aan waarna het richting de Omgevingstafel gaat. Je ziet dat de Omgevingstafel wederzijds begrip stimuleert, omdat de betrokken partijen door het overleg beter van elkaar begrijpen waarom afwegingen en adviezen worden uitgebracht. De tafel biedt ruimte voor motivatie en toelichting. Mijn advies aan gemeenten: "Licht je adviseurs in en ga eens oefenen, geef het eens een kans. Het komt de efficiëntie en besluitvorming ten goede.”
Yara ten Pas is adviseur gezonde leefomgeving bij GGD – Gezondheid, Milieu en Veiligheid Brabant
“Als GGD kijken wij breed naar gezondheid bij aanvragen en initiatieven. Het doel is om de gezondheid van omwonenden te beschermen en te bevorderen. Zaken als luchtkwaliteit en geluid kunnen de gezondheid schaden. De GGD volgt hierbij landelijke richtlijnen en de normen van de WHO (World Health Organization, red.). Anderzijds kijken we ook naar factoren die de gezondheid van omwonenden bevorderen, zoals vergroening, veiligheid, toegankelijkheid en ontmoetingsplekken. We zien dat we nu als ketenpartner eerder in de besluitvorming worden meegenomen, ook buiten de Omgevingstafel om. Dat is fijn, want zo worden gezondheidsaandachtspunten niet op het laatste moment toegevoegd.
Tot nu toe zien we dat veel gemeenten weliswaar de intentie hebben om een omgevingstafel te starten, maar dat dit door verschillende redenen niet wordt doorgezet. Dat is jammer. Initiatiefnemers hebben baat bij maatwerkadviezen en kennisuitwisseling tussen ketenpartners en gemeenten. Helemaal als het leidt tot efficiëntere besluitvorming. Alleen maar winnaars, toch? Tegelijkertijd zien we ook kleine samenwerkingsverbanden in de regio. Gemeenten kiezen ervoor om samen op te trekken en van elkaar te leren. Deze gezamenlijke benadering is gunstig. De GGD kan op een vast tijdstip in één overleg voor meerdere initiatieven advies geven. Dat werkt voor iedereen heel fijn.”
Cathy Maat is adviseur fysieke leefomgeving en projectleider Veranderopgave Omgevingswet bij gemeente Halderberge
“De gemeente Halderberge oefende in een vroeg stadium al met de Omgevingstafel. Om aan de wens van de ketenpartners te voldoen kozen we ervoor om in een cluster met andere gemeenten (in 2024 Moerdijk, Etten-Leur, Steenbergen en Zundert, en in 2025 Moerdijk en Steenbergen, red.) op te trekken en zo de belastbaarheid van de ketenpartners te beperken. Hiervoor hadden we al een eigen goed draaiende interne intaketafel om initiatieven op wenselijkheid te beoordelen. De ervaring hier leerde al dat enig kans van slagen valt of staat met een goede organisatie en fundament. Daarom hebben we ervoor gekozen om de rol van onafhankelijke voorzitter en secretaris voor de Omgevingstafel hiervoor uit te besteden bij een extern bureau. Dat werkt voor ons heel fijn. We krijgen aan onze interne intaketafel steeds meer gevoel bij welke initiatieven er richting de Omgevingstafel moeten gaan. Daarbij hanteren we een verkeerslichtmodel dat indicatief is voor de wenselijkheid. De complexe initiatieven, waarbij de haalbaarheid met meerdere ketenpartners nog moet worden verkend, brengen we naar de Omgevingstafel. We hanteren ook hier het verkeerslichtenmodel. Groen is een 'go', rood is een 'no go' en oranje is een 'go', met nog de nodige voorwaarden, aanpassingen en aandachtspunten’. Ook kijken we gezamenlijk naar (koppel)kansen om het initiatief nog beter te maken. Door met de ketenpartners samen te ervaren en te evalueren, komen we steeds meer tot een goed werkende samenwerking. Het clusteren van gemeenten leidt tot een eenduidige werkwijze, daar zijn niet alleen de gemeenten mee geholpen, maar ook de ketenpartners en de initiatiefnemers. Bovenal is de Omgevingstafel een vorm die wederzijds begrip en integrale oplossingsgerichte samenwerking in de hand werkt. Wij gaan ermee door.”
Cindy Keukens is ‘Regisseur gebiedsgericht werken’ bij Provincie Noord-Brabant
"Ik vind de Omgevingstafel een waardevol instrument voor het behandelen van complexe initiatieven. Doordat we onderwerpen gezamenlijk bespreken kunnen overheden sneller en eenduidiger optreden. Het uitgangspunt is om te denken vanuit de mogelijkheden van een initiatief. We zijn weliswaar voortvarend begonnen met het "oefenen" van de Omgevingstafel, maar daardoor komen soms ook minder complexe vraagstukken aan bod. In dergelijke gevallen komt de Omgevingstafel wat minder goed tot zijn recht. We hechten er als Provincie waarde aan dat alle belangen goed aan bod komen binnen deze overlegvorm en juichen doorontwikkeling toe.
Voor een aantal aspecten zie ik nog ruimte voor verbetering. Het is belangrijk dat er meer scherpte in agendering komt. Daarbij is het efficiënt om van tevoren na te gaan welke onderwerpen iedereen nodig heeft en wat één-op-één kan worden afgehandeld. Ook tijdige toezending en heldere vraagstelling maakt dat iedereen weet wat er concreet te verwachten is. Voorafgaand aan het overleg moet ieders eigen beoordeling bekend zijn bij elkaar zodat een goede voorbereiding mogelijk is. Vanzelfsprekend zien we ook graag een goede vergadercultuur en structuur, dan is een helder besluitvormingsproces haalbaar. Door deze aspecten te verbeteren, zetten we de Omgevingstafel effectiever in voor complexe initiatieven. Hiermee kunnen we de samenwerking tussen verschillende overheden en instanties versterken en de besluitvorming versnellen."
Nicole Broex is adviseur Ruimtelijke Ordening en Milieu bij de OMWB
“De Omgevingstafel als handreiking van de wetgever stelde ons destijds voor een dilemma. Aanvankelijk wilde iedere gemeente elke twee weken een individuele omgevingstafel organiseren, fysiek op het gemeentehuis. Je wilt iedereen graag helpen maar je kunt je voorstellen dat dat voor het team Ruimtelijke Ordening, toen bestaand uit zes personen, ondoenlijk was. We werken tegenwoordig daarom digitaal samen met een klein aantal ‘clubjes’ gemeenten. Maar nog lang niet alle gemeenten benaderen ons voor de Omgevingstafel. Dit kan natuurlijk zijn omdat ze ons langs andere wegen om het nodige advies vragen of omdat hun eigen milieumensen advies geven en deelnemen aan hun omgevingstafel.
Onze ervaring leert dat de Omgevingstafel kan bijdragen aan doelgerichte snelle besluitvorming. Zo ken ik een initiatief voor een plan vanuit een kleine gemeente dat in eerder stadium aan bod kwam en waarvan de initiatiefnemer nu heel concreet de gevraagde onderzoeken heeft uitgevoerd en een dezer dagen opnieuw besproken wordt aan de Omgevingstafel. Ik acht de kans groot dat we er dan gezamenlijk een akkoord op gaan geven. Dat is wat je in essentie beoogt met de Omgevingstafel. Transparantie en integrale samenwerking voor snelle besluitvorming.”
Meer weten over de Omgevingstafel of als deelnemende gemeente een keer meekijken tijdens zo’n online overleg? Neem dan contact met op Nicole Broex, adviseur Ruimtelijke Ordening en Milieu bij de OMWB via n.broex@omwb.nl.